آزمون سراسری پذیرش دانشگاههای کشور که با نام کنکور نیز شناخته میشود، آزمونی است که همه ساله در ایران و بیرون از آن برای پذیرش دانشگاههای کشور برگزار شده و نمره گرفته شده در آن در کنار سوابق تحصیلی و سهمیههایی که به گفته اکثر داوطلبان ناعادلانه و تحمیلی هستند،[۱][۲][۳] مبنای ورود به دانشگاههای ایران است. کنکور سراسری بر حسب مقطع مورد نظر توسط نهادهای گوناگون برگزار میگردد، این آزمون در مقطع کارشناسی تمام دانشگاهها و مراکز آموزش عالی ایران و نیز کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی کلیه دانشگاهها و مراکز آموزش عالی دولتی ایران توسط سازمان سنجش آموزش کشور برگزار میگردد. رشتههای کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی دانشگاههای آزاد اسلامی توسط مرکز پذیرش دانشگاه آزاد و برای رشتههای کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی علوم پزشکی و دورههای تخصص و فوق تخصص پزشکی، داروسازی و دندانپزشکی توسط مرکز سنجش وزارت بهداشت برگزار میگردد. این آزمون هر سال در دو نوبت برگزار میگردد، نوبت اول در نیمه اول اردیبهشت و نوبت دوم در نیمه اول تیر ماه برای پنج گروه آزمایشی «علوم ریاضی و فنی»، «علوم تجربی»، «علوم انسانی» (شامل داوطلبان متقاضی شرکت در آزمون با منابع رشته علوم انسانی یا منابع رشته علوم و معارف اسلامی)، «زبانهای خارجی» و «هنر» بهطور جداگانه برگزار میشود. تا پیشاز سال ۱۳۹۲ کنکور دانشگاههای آزاد توسط مرکز آزمون دانشگاه آزاد اسلامی و به صورت جداگانه از کنکور سراسری برگزار میشد و پس از آن با کنکور سراسری ادغام شد. طبق مصوبه مجلس کنکور به تدریج حذف شود و معیارهای دیگری برای ورود به دانشگاه در نظر گرفته شود.[۴][۵][۶] همچنین بر اساس مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و در راستای حذف تدریجی کنکور، سوابق تحصیلی به تدریج سهم بیشتری از پذیرش دانشجو را خواهد داشت. در حال حاضر این میزان برای کنکور سراسری ۱۴۰۴ معادل ۶۰ درصد تأثیر قطعی در نظر گرفته شده است.[۷] منظور از سابقه تحصیلی همان نمرات امتحانات نهایی و تشریحی داوطلب در رشته تحصیلی دوره دوم متوسطه (در نظام آموزشی جدید یا ۶-۳-۳) یا دیپلم و پیشدانشگاهی (در نظام آموزشی قبلی) است.[۸] تاریخچه نخستوزیر موسوی در بازدید از یک مرکز برگزاری کنکور سال ۱۹۸۵م/۱۳۶۴ش. برگزار کننده آزمون سراسری سازمان سنجش و آموزش کشور که سازمانی تحت نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است، متولّی اصلی برگزاری آزمون سراسری (کنکور) است. زمان برگزاری کنکور در ایران بهطور معمول تنها در تیرماه برگزار میگشت.[۹] آزمون سراسری سال ۱۴۰۲ برای نخستین بار دو مرتبه در سال برگزار شد، نوبت اول آن در دیماه ۱۴۰۱ و نوبت دوم آن در تیر ۱۴۰۲. در سال ۱۴۰۲ مقرر شد تا کنکور از سال ۱۴۰۳ به بعد دو مرتبه در سال، یک نوبت در اردیبهشتماه و یک نوبت در تیرماه برگزار گردد. در سالهای اخیر برگزاری کنکور سراسری، به خصوص کنکور تیرماه سال ۱۴۰۱، تقلبهای گسترده و فراگیر صورت گرفت که واکنشهای فراوانی به همراه داشت.[۱۰] اوّلین کنکور ایران در سال ۱۳۴۸ برگزار شد و ۴۷٬۷۰۳ نفر داوطلب در آن شرکت کردند. سؤالات اوّلین دورهٔ کنکور، به صورت سؤالات کوتاه پاسخ طرّاحی شده بود. در آزمون سال ۱۳۹۴ که چهل و ششمین کنکور ایران بود حدود ۸۵۰،۰۰۰ نفر داوطلب ورود به دانشگاه بودند که ۵۰۰،۰۰۰ نفر در رشته علوم تجربی ثبت نام کرده بودند.[۱۱] تعداد شرکتکنندگان بررسیها نشان میدهد که تعداد متقاضیان شرکت در کنکور از سال ۱۳۸۰ تا سال ۱۳۹۷ روندی کاهشی داشته است. با این حال تعداد متقاضیان کنکور در سال ۱۳۹۸ نسبت به ۱۳۹۷ روندی افزایشی داشته است. تعداد شرکتکنندگان در کنکور سراسری سال ۱۳۹۸، ۱۱۱۸۷۹۳ نفر بوده است. در آمار نهایی ثبتنامکنندگان داوطلبان کنکور سراسری ۹۶ مشخص شد که تعداد ۹۲۹/۷۹۱ نفر در مجموع ثبتنام کردهاند که پیشتازی داوطلبان کنکور تجربی نیز همچون سالهای گذشته ادامهداشت که طبق آن ۵۸۰/۳۰۱ داوطلب در گروه آزمایشی علوم تجربی، ۱۴۸/۴۲۹ نفر در گروه آزمایشی علوم ریاضی، ۱۸۴/۱۲۲ نفر در گروه آزمایشی علوم انسانی، ۱۰/۴۸۵ نفر در گروه آزمایشی هنر و ۶/۴۵۴ داوطلب نیز در گروه آزمایشی زبانهای خارجی ثبتنام کردهاند.[نیازمند منبع] قبولی در دانشگاههای دولتی دشوار است و بسیاری از داوطلبان به علت استرسهای مربوط به قبولی در کنکور آسیبهای روحی و جسمی میبینند.[۱۲] طبق گزارش رسمی سازمان سنجش در کنکور سال ۱۳۹۷، تعداد یک میلیون و ۱۱ هزار و ۳۶۰ نفر داوطلب شرکت کردهاند.[۱۳] از سال ۱۳۹۲ سنجش و پذیرش دانشجو علاوه بر شیوهٔ فراگیر در دانشگاه پیام نور قبولی در دانشگاه در بیشتر رشتههای تحصیلی در هر پنج گروه آزمایشی علوم تجربی، ریاضی و فیزیک، علوم انسانی، هنر و زبان خارجه از طریق قبولی به شیوهٔ سوابق تحصیلی «معدل کتبی سوم دبیرستان» در بیشتر دانشگاه پیام نور و دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه غیرانتفاعی انجام گرفت و در دانشگاه جامع علمی کاربردی به صورت کامل از طریق پذیرش با سوابق تحصیلی انجام گرفت و در سال ۱۳۹۴ بیشتر از ۲۰٪ رشته محلهای دانشگاههای سراسری و بیش از ۷۰٪ دانشگاههای دیگر کشور منحصراً پذیرش از طریق سوابق تحصیلی صورت گرفت. به علت استرسهای کنکور و همچنین سوءاستفاده موسسات کشور که به مافیای کنکور مشهور است، حذف کنکور مورد بررسی است اما علتی که بسیاری از افراد را دلواپس کرده است، نبود جایگزینی مناسب برای سنجش افراد است.
